درباره
TICKIT /استقرار نظام تضمين كيفيت نقطه عطفي در صنعت نرم افزار
بنگاههاي اقتصادي كه در جوامع مختلف توليد كننده محصولات و خدمات گوناگون
هستند در سالهاي نه چندان دور تمامي تلاش خود را متوجه كميت محصول و خدمت
عرضه شده مي كردند و عامل كيفيت در سبد ارزشهاي مديريت از اولويت به مراتب
پايين تري برخوردار بود .
امروزه با فزوني يافتن سطح عرضه نسبت به تقاضا و افزايش تنوع خواستها و
نيازهاي مشتريان رعايت الزامات مشتري مداري و حركت بر مبناي نيازهاي مشخص
مشتريان ، پيش شرط قطعي حضور در بازار غير انحصاري و نگهداري آن ميباشد .
واحدهاي توليدي و خدماتي در جهت تحقق پيش شرط فوق راهي جز استقرار نظامهاي
كنترل كيفيت و اعمال مديريت كيفيت بر فرآيندهاي مؤثر بر كيفيت كالا و خدمات
عرضه شده توسط خود را ندارند. اين رويكرد در زمينه توليد و عرضه نرم افزار
و ارائه خدمات نرم افزاري به لحاظ ويژگيهاي اين صنعت مستلزم دقت نظر بيشتر
و رعايت تمهيدات ويژه است . زيرا در غيراينصورت شركتهاي ايراني بازار محدود
داخلي را نيز در رقابت با رقباي خارجي كه با الزامات روز تجهيز هستند از
دست خواهند داد.
ضرورت شناخت دقيق نيازهاي مشتريان ، پيچيدگي فرآيندهاي توليد محصول نرم
افزاري و لزوم اعمال تغييرات مداوم نيازها در جريان توليد و عرضه آنها ،
پوشش تغييرات سريع و مداوم فن آوري اطلاعات در محصولات و... بسياري موارد
ديگر ضرورت طرحريزي نظامي كه تضمين كننده كيفيت محصول و خدمت مورد نياز
مشتري باشد را دو چندان مي نمايد
براي پاسخگويي به اين نياز مبرم حرفه در جهت حفظ و توسعه بازار داخلي و
زمينه سازي حضور در بازارهاي هدف خارجي با مديريت انجمن شركتهاي انفورماتيك
و مساعدت مالي شورايعالي انفورماتيك كشور و وزارت صنايع ، اقدامات اوليه
استقرار اين نظام در شركتهاي نرم افزاري متقاضي صورت گرفته و نهايتا“ با
اجراء موفقيت آميز اين برنامه ، شش شركت ايراني در زمينه توليد و عرضه نرم
افزار موفق به اخذ گواهينامه بين المللي تضمين كيفيت موسوم به
ISO9001/TICKIT
گرديدند.
اين رويداد به لحاظ برداشتن اولين گامهاي حرفه اي در جايگزين نمودن نظام
توليد مهندسي به جاي توليد كارگاهي در شركتهاي نرم افزاري ايراني و نيز
ايجاد همزباني با مشتريان و شركتهاي طرف همكاري خارجي و فراهم نمودن زمينه
هاي بسط و توسعه فعاليتهاي شركتهاي داخلي ، نقطه عطفي در روند رشد كيفي
صنعت نرم افزار كشور تلقي ميگردد .
اهميت اين رويداد را ميتوان در برخي آمارها و ارقام واقعا“ موجود با دقت
بيشتر جستجو كرد . در دنيا رويه هاي شناخته شده تضمين كيفيت در حوزه نرم
افزار حدود 4 الي 5 مورد هستند كه نهايتا“ منشأ آنها به يكي از دو رويه
معتبر ESI CMM با منشأ آمريكايي و يا ISO9001/TICKIT با منشأ اروپايي
(انگليسي و سوئدي) مربوط ميشود . از هزاران شركت نرم افزاري فعال در عرصه
جهاني ، مطابق آمار موثق قريب 1018 سازمان در ارتباط با 312 شركت تا نيمه
سال 2001 ميلادي موفق به اخذ گواهينامه CMM شده اند و 1400 شركت نيز موفق
به اخذ گواهينامه TICKIT گرديده اند . در منطقه خاورميانه صرفا“ تا قبل از
موفقيت شركتهاي ايراني در اين زمينه 12 شركت موفق به دريافت گواهينامه بين
المللي ISO9001/TICKIT شده بودند .
شايان ذكر است كه اين رويكرد در آمريكا از سال 1984 و در اروپا از 1987
آغاز شده است . بدين معني كه در اروپا اولين نگارش استانداردهاي سري
ISO9000 در سال 1987 كه بر مبناي استاندارد BS 5750 وزارت صنعت و تجارت
انگلستان تدوين شده بود به عنوان مبناي تدوين استاندارد توليد نرم افزار
مورد بررسي قرار گرفت و توافق گرديد كه با بكارگيري ISO9001 به عنوان بستر
كلي اين رويكرد با اعمال برخي اصلاحات و تدقيق برخي ملاحظات ويژه صنعت نرم
افزار ، ساز و كار و مباني لازم جهت ايفاء نقش طرف سوم به عنوان صادركننده
گواهينامه تضمين كيفيت لحاظ گردد و به تدريج با عمق يافتن و اصلاح مداوم
نتايج حاصله توسط UKAS و SWEDAC نهايتا“ رويه هاي TICKIT مدون گرديد .
مطابق رويه هاي TICKIT ، هر شركت داراي خط مشي كيفيت ، طرح كيفيت ، رويه
هاي مختلف جهت پوشش عناصر 20 گانه ISO با توجه به ويژگيهاي صنعت نرم افزار
و مستندات پشتيبان مربوطه خواهد شد به گونه اي كه كل فرايند چرخه حيات
توليد نرم افزار تحت پوشش رويه هاي مذكور قرار مي گيرد . بنابراين تعريف
مساله و شناسايي نيازهاي مشتري ، تغييرات نيازها و اثرات تغييرات نياز در
فرايند شناخت ، طراحي ، برنامه نويسي و آزمايش برنامه ها و سيستم و همچنين
كنترل و مديريت ويرايش هاي مختلف نرم افزار عرضه شده به مشتري و... همگي
تحت پوشش و كنترل قرار خواهند داشت .
مطابق رويه هاي TICKIT هر پروژه جديد مستلزم طرحريزي مشخص جهت انجام آن
خواهد بود . نيازمنديهاي نيروي انساني ، تجهيزات ، ابزارها ، روشهاي اجرايي
ويژه ، آموزشهاي ويژه و... كلا“ مطابق پيش بيني هاي اوليه منعكس در رويه ها
بايستي بررسي ، برآورد و تامين گردند .
فرايند انجام فعاليتها ، ارتباط بين افراد يك گروه و ارتباطات درون سازماني
گروه با ديگران و يا ارتباط برون سازماني در ارتباط با پيمانكاران فرعي و
مواردي از اين قبيل نيز همگي در اين رويه ها ديده شده اند .
استقرار چنين نظامي اگرچه در ابتدا به لحاظ صرف زماني قريب 5/1 سال و نيز
هزينه اوليه قابل توجه ، در شرايط فقدان حساسيت هاي متعارف بين المللي در
بازار داخلي ممكن است با نگرش سطحي براي شركتهاي ايراني در كوتاه مدت توجيه
فني و اقتصادي نداشته باشد ليكن با كمي ژرف نگري و توجه به صرفه جويي در
هزينه هاي ناشي از فقدان نظام تضمين كيفيت در شركتها و مزاياي ناشي از
برقراري الزامات انجام درست و كيفي كار با اتكاء به نظام توليد مهندسي و
نيز جلب رضايت مشتريان براساس ساز و كارهاي تضمين كننده پاسخدهي مناسب و
سريع به نيازهاي آنان در بلند مدت نه تنها توجيه اقتصادي خواهد داشت بلكه
در عين حال امكان توسعه و بسط بازارهاي داخلي و حركت به سمت بازارهاي بين
المللي را فراهم ميسازد .
شرط قوام يافتن اين روند و فراگير شدن آن در سطح ساير شركتها و متقاضيان
دريافت كالا و خدمات نرم افزاري ، مساعدت نهادهاي مؤثر بر انفورماتيك كشور
به شركتهاي متقاضي ، درك حساسيت و اهميت موضوع از دريچه منافع مشتريان توسط
خود آنها و همچنين تلاش مداوم شركتها در جهت حفظ و نگهداري و توسعه تدريجي
استانداردهاي تضمين كيفيت ميباشد .
TICKIT : Tick Information Technology
SEI CMM : Software Engineering Institute Capability Maturity Model
UKAS : United Kingdom Acerditation Service
SWEDAC : Swedish Board for Accreditation and Conformity Assesment
